BİSMİHİ TEALA
ALLAH (Celle celalühü) Hucurat suresi 10.ayeti kerimesinde:
إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِخۡوَةٌ۬
‘’Mü’minler ancak kardeştirler’’ buyurmaktadır. Zira hepsi ebedi hayata sebeb olan iman esasında birleşir, din kardeşidirler. Mü’minler nerede ırkları, lisanları ne olursa olsun, nerede bulunursa bulunsunlar kardeşçe yaşayacaklar; biri diğerinin mal, can, ırz ve şerefine tecavüz etmeyecektir. İslâm şeriatı, ağır ve hafif cürüm ve kabahatlar için had ve cezalar tayin etmiş ve bunların oluşumundan önce bunlara mani olmak için nasihat ve kurallarla beraber mü’minleri iyilikle emir ve kötülükten men (emri bil ma’ruf ve nehyi anil münker) vazifesiyle mükellef kılmıştır ki bu umumi bir murakabe mahiyetindedir.
Âli İmran suresinin 104. ayeti kerimesi:
وَلۡتَكُن مِّنكُمۡ أُمَّةٌ۬ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلۡخَيۡرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِۚ وَأُوْلَـٰٓٮِٕكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ
‘’Sizden, hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte onlar kurtuluşa erenlerdir.’’ Bu manadadır. Bu hususta başka ayeti kerimeler ve hadis-i şerifler bulunmaktadır. Bu yüzden İslâm cemiyetin salahına taalluk eden asıl ve esasları talim etmiştir. Bir cemiyet bu emir ve talimatlara riayet ettiği müddetçe mesuldür.
İbn-i Abdülberrin (rahmetullahi aleyh) beyanına göre sahabe-i kiram (rıdvanullahi aleyhim ecmain) arasında tesis edilen kardeşlik kurumu ikidir. Birincisi Mekke’de hassaten Muhacirler arasında kurulmuştur. Diğeri ise Medine’de Muhacir ve Ensar arasında tesis edilmiştir. Resulü Ekrem (Sallallahu aleyhi ve sellem) Müslümanlar arasında samimiyeti takviye etmek ve bir ayrılık tehlikesine imkân bırakmamak için Muhacir ve Ensar arasında bir kardeşlik kurmayı düşündü. Hicretin 7. ayında ve mescidi saadetin bitmesinden sonra peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Muhacir ve Ensardan kırkbeşerden doksan kişiyi Enes bin Malik’in (radıyallahu anh) evine davet etti. Buhari’nin Hz. Enes’ten (radıyallahu anh) rivayetine göre Resulullah (Sallallahu aleyhi ve sellem) ‘’İslâm’da hilf ( yemine dayalı dostluk) yoktur, din kardeşliği vardır.’’ Buyurarak bu doksan kişi arasında ikişer ikişer kardeşlik oluşturdu.
Ebul ferec (rahmetullahi aleyh) bu kardeşliğin tesisine iki sebeb bildirmektedir. Birincisi: Cahiliye devrinde geçerli olup arap kavmi arasında geçerli olan hilfin yerine kaim olmasıdır.Bunlar arasında verased câri idi.Cahiliye dönemine ait kabileler arasında tesis edilmiş bir çok sözleşmeler bulunmaktadır.
İkinci sebeb: Muhacirler Mekke’de ki mallarını evlerini bırakarak Medine’ye ihtiyaç içerisinde gelmişlerdi. Ensar onları evlerine misafir olarak almışlardı. Ensarın bu misafir perverliği dini bir kardeşlik ile kuvvetlendirilmiş böylece hiçbir milletin tarihinde görülmemiş bir sosyal dayanışma sağlanmıştır.
Ensarın Muhacirlere karşı yapmış olduğu evlerine almak ve mallarından istifade ettirmek suretinde kalmayıp birbirlerine mirasçı yapacak kadar hiçbir millet tarihinde görülmemiş derecede bir fedakârlığa ulaşmıştır. Bu şekilde ki veraset Bedir savaşına kadar devam etmiş,Bedir savaşının ganimetleri elde edildikten sonra Enfal suresinin:
وَأُوْلُواْ ٱلۡأَرۡحَامِ بَعۡضُہُمۡ أَوۡلَىٰ بِبَعۡضٍ۬ فِى كِتَـٰبِ ٱللَّهِۗ
‘’ALLAH’ın kitabına göre yakın akrabalar birbirlerine (varis olmaya) daha uygundur.’’ (Enfal/ 75) ayeti kerimesinin inzal edilmesiyle kardeşlik kurumu ile beraber tesis edilmiş olan miras nesh edilmiştir.
İslâm’ın kendi bireyleri arasında gerçekleştirdiği eşi ve benzeri görülmemiş bu içtimai yardımlaşmanın İslâm tarihinde birçok misali bulunmaktadır. Mesela:
Huzeyfetü’l Adevi (rahmetullahi aleyh) şöyle anlatmaktadır:
Yermük harbinde amcamın oğlunu bulup yanımdaki sudan vermek için yaralıların arasına girdim. Kendi kendime şöyle diyordum ‘’Eğer ölmemiş ise ona su verir, yüzünü yıkarım ‘’ onun yanına varınca ‘’su vereyim mi?’’ diye sordum. Bana ‘’evet’’ diye işaret etti. O sırada başka bir yaralının ‘’su’’ diye inlediği duyuldu. Amcamın oğlu ‘’suyu ona götür’’ dedi. Hemen o yaralının yanına gittiğimde Hişam bin As (radıyallahu anh) olduğunu gördüm. Ona da ‘’su vereyim mi?’’ diye sordum o esnada başka bir inilti duyuldu. Hişam bin As (radıyalalhu anh) ‘’suyu ona götür’’ dedi. Bende suyu üçüncü yaralının yanına götürdüğümde ölmüştü. Sonra Hişam bin As (radıyallahu anh) yanına döndüm o da ölmüştü, sonra amcamın oğluna döndüm, o da ölmüştü.’’ (avarifü’l maarif, sa:279) işte Müslümanların mes’udlarının halleri, son anlarında bile din kardeşlerini düşünüyor, onları kendi nefislerine tercih ediyorlar.
İslâm’dan önce Arapların bir gün bir kelime etrafında toplandıkları ve bir ülke teşkil ettikleri bir din ile dindar oldukları görülmüş bir şey değildi. Tersine onlar birbirleri ile dövüşür, kan davası güder ve bu uğurda kan dökerlerdi. İslâm gelir gelmez onları ALLAH’ın (Celle celalühü) birliğinde sonra kardeşliğe, eşitliğe, karşılıklı şefkat ve merhamete çağırdı. Onlarda İslâm ile müşerref olunca, İslâm onları barıştırdı, kardeş yaptı. Onlarda islâm’ın yayılmasına canlarını feda ettiler.
Numan bin Beşir’in (radıyalalhu anh) rivayet ettiği şu hadis-i şerif İslâm kardeşliği rabıtasını en belirgin bir biçimde ifade etmektedir:
‘’Mü’minler (birbirlerini sevmede, birbirlerine acımakta ve birbirlerini korumakta) bir cesed gibidir.O cesedin bir azası rahatsızlandığı zaman diğer azalarda rahatsızlanır.’’ (Buhari, Müslim) Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) bu hadis-i şeriflerinde imanı bir cesede, iman sahiplerini de o cesedin azalarına benzetmek suretiyle bütün Müslümanları manevi bir şahsiyet altında birleştirmiş, eğer bu manevi şahsiyetin herhangi bir uzvu rahatsızlanırsa diğer uzuvların da rahatsızlanacağını,dolayısıyla herhangi bir müslümanın hukukuna,canına,ırzına tecavüz halinde bütün Müslümanların bu durumdan rahatsız olacağını (olması gerektiğini) bu hadis-i şerifi ile ifade etmektedir.İşte asıl İslâm kardeşliği bu şekilde tecelli eder.Bugün dünyanın her tarafında bulunan Müslümanlar daha mes’ul bir hayata, müstakil bir idareye kavuşmak isterlerse aralarında ki din rabıtasından istifade ederek ilmen, fikren, iktisaden bu birliğin oluşmasına çalışmalıdırlar. (Delilül falihin, c:2 sh:5)
Tabari’nin Hz. Huzeyfe’den (radıyalalhu anh) yaptığı bir rivayette peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır:
‘’Kim Müslümanların işlerine ehemmiyet vermezse Müslümanlardan değildir. Sabah akşam ALLAH (Celle celalühü) için, resulü (Sallallahu aleyhi ve selem) için, Müslümanların liderleri ve bütün Müslümanlar için kalb ile, söz ile ve ameli ile nasihat etmez ise Müslümanlardan değildir.’’ (Ö. N. Bilmen,5000 hadis)
Yani, Müslümanların irşad ve talimine ve Müslümanların muhafazasına, aralarındaki husumetin giderilmesine, beyinsizlerini edeplendirmeye, tefrikanın izalesine, buğz ve düşmanlığın kaldırılmasına, Müslümanlardan bozulanların ıslahına gayret ve ehemmiyet vermeyen Müslümanlardan değildir.Yani kâmil bir Müslüman değildir. (tarikatı muhammediye şerhi, c:1 sh: 701)
Hz. Aişe’nin (radıyalalhu anha) naklattiği şu hadise bu durumu ne güzel teyid etmektedir:
‘’ Resulüllah (Sallallahu aleyhi ve sellem) vefat edince aşağı yukarı bütün Müslümanlar dinden çıkmaya yöneldi, nifak baş gösterdi. ALLAH (Celle celalühü) babama öyle sıkıntı ve belalar verdi ki, onların karşısında dağlar bile olsa erirdi. Ashab yağmurlu günde kurtların hücumuna uğramış koyun sürüsüne dönmüşlerdi. Yemin ederim ki ihtilafa düştükleri bir nokta oldumu babam onu halletmek için âdeta uçarcasına koşardı. Ebu Hureyre (radıyalalhu anh) bu gerçeği şu şekilde ifade etmektedir: ‘’Kendisinden başka ilah olmayan ALLAH’a (Celle celalühü) yemin ederim ki, eğer Ebu Bekir (radıyallahu anh) halife olmasaydı ALLAH’a (Celle celalühü) yeryüzünde şuurlu ibadet edilmezdi.’’ (En- Nedvi, yeniden İslâm, sh: 188)
Hz. Ömer’in (radıyalalhu anh) hilafetinde bir kıtlık olmuştu. Yeryüzü kapkara kesilmişti. Kıtlık 9 ay sürdü. Hz. Ömer (radıyalalhu anh) ALLAH (Celle celalühü) halka bir genişlik verinceye kadar zeytinyağından başka katık yemeyeceğine dair yemin etti.Et, yağ, süt gibi gıda maddelerini halka bıraktı. Renginin buğday renginde olmasına sebeb bu kıtlık devrinde çokça yediği zeytinyağıydı. Hz. Ömer (radıyalalhu anh) dışarı çıkarak evleri dolaşıyor, ‘’kimin ne ihtiyacı varsa bize gelsin’’, ‘’ALLAH’ım (Celle celalühü) ümmeti Muhammedin helâkını bana gösterme’’ diyordu. (Ettabakatül Kübra, c:1 sh: 18)