Mehmet
selamun aleykum
tl kart kontör satışı para ile paranın satışınamı girer.para ile paranın satışına giriyorsa operatörler bayilere 20tllik kartı 19.5 e veriyor.aradaki 50 kuruş faiz oluyor.yani 20tlyi 19.5 e satın almış oluyor.böylece kontör alıp satmak caiz olmuyor.ayrıca operatörlerin 20 tlye 100tl ve 30tlye heryöne 150 tl vermesi faiz olmuyormu..
BİSMİHİ TEALA
ٱلرَّحۡمَـٰنُ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ ٱسۡتَوَىٰ
Yahut da, lâm-ı tarifi ile, yaratana işaret olunmuş olan bir mübteda olarak merfû olur. Buna göre eğer “Kelimeyi mecrûr okuduğumuz, yahut “medih” üzere merfû okuduğumuz zaman, cümlesinin irabtaki mahalli nedir?” denilirse, biz deriz ki; Kelime’yi mecrûr okuduğun zaman, o, mahzûf bir mübtedanın haberi olur, başka birşey olmaz.
Merfû okunduğunda da böyle olması mümkündür. Yine bunun mübteda olan Rahman (Celle celalühü) kelimesinin iki haberi olması da caizdir
İkinci Mesele
Müşebbihe, ma’budlannın Arş’ın üzerine oturmuş olduğunu söyleyip, bu ayeti delil getirmişlerdir. Bu, hem aklen, hem naklen birkaç bakımdan bâtıl ve yanlıştır:
1) Hak Teâlâ (Celle celalühü) Arş ve mekan yok iken de vardı. O, mahlû-katı yarattığı zaman bir mekanda olmaya ihtiyaç duymamıştı. Aksine O, mekandan münezzehtir ve böyle olmakla hep (ezeli ve ebedi olarak) muttasıf olmuştur. Ancak, bâtıl bir iddiada ve zanda bulunan kimse, Arş’ın hep ALLAH’la (Celle celalühü) birlikte olduğunu zannetmiştir.
2) Arş üzerinde oturanın bir cüzünün (parçasının), Arş’ın sol tarafında olan parçasının aksine, Arşın sağ tarafında olmuş olması gerekir. O zaman oturan kimse bizzat, te’lif ve terkib edilmiş (parçalardan meydana getirilmiş) bir varlık olur. Böyle olan her varlık ise, bir te’lif ve terkib edene muhtaç olur. Bu ise, ALLAH (Celle celalühü) hakkında imkansızdır.
3) Arş üzerinde oturan, biryerden biryere hareket edip geçmeye ya muktedirdir, yahut onun için böyle birşey mümkün değildir. Eğer birinci ihtimal söz konusu ise, o zaman o, hareket ve sükûnun mahalli haline gelmiş olur ve zorunlu olarak, muhdes bir varlık olur. Eğer ikinci ihtimal söz konusu ise, o zaman o bağlanmış bir varlık gibi olur, hatta kötürüm birisi gibidir, hatta bundan da kötüdür. Çünkü kötürüm olan bir kimse, başını ve göz bebeklerini hareket ettirmek istediğinde, bu onun için mümkündür. Fakat bu, müşebbihenın ma’bûdu için mümkün değildir.
4) Müşebbihe’nin ma’bûdu, ya her mekanda vardır, ya da bir mekandadır. Eğer o her mekanda ise, o zaman onlar o ma’bûdun, pislik ve necaset mekanlarında da bulunduğunu kabul etmeleri gerekir ki hiçbir akıllı bunu söylemez. Eğer o, bütün mekanlarda değil de bir mekanda bulunuyorsa, o zaman o kendisini bu mekana yerleştirmiş olan bir varlığa muhtaç olmuş olur ve böylece de muhtaç bir varlık olur. Bu ise ALLAH (Celle celalühü) hakkında imkansızdır.
5) Cenâb-ı Hakk’ın (Celle celalühü), “O (ALLAH’ın Celle celalühü) benzeri gibisi yok ayeti, bu ifadede istisna yapılabilir olmasının delâlet ettiği gibi, O’nun için hiçbir yönden benzerlik ve eşitliğin olmadığı manasını ifade eder. Çünkü meselâ, “Oturma, mikdar, renk…. hususları müstesna, O’nun benzeri gibi yoktur” denilerek, bundan istisna yapılabilir. İstisnâ’nın yapılabilmesi ise, bütün bu hususların bu ifadenin kapsamına girmesini gerektirir. Binâenaleyh eğer ALLAH (Celle celalühü) oturuyor olsaydı, oturma bakımından ona benzeyen başkasının da olması gerekirdi. Diğer hususlar da böyledir. O zaman da, ayetin manası kaybolurdu.
6) Cenâb-ı Hak (Celle celalühü),
7) Şayet bir mekanda karar kılan bir varlığın ilah olması caiz (mümkün) olsaydı, güneş ve ayın da birer ilah olmadığı nasıl bilinebilecekti?
Çünkü bizim güneş ve ayın ilah olmadıklarını ortaya koyar iken izlediğimiz (akli) yol, onların hareket ve sükûn ile muttasıf oldukları, böyle olan varlığın ise muhdes olup, bir ilah olmadıkları şeklindeki metoddur. Siz bu yolu ibtal edince, güneşin ve ayın ilahlığını tenkid kapısı, sizin için kapanmış olur.
Âlem bir küre şeklindedir. Bize nisbetle “üst” olan cihet, yeryüzünün diğer tarafında oturan kimselere nisbetle “alt’dır. Bunun aksi bir cihetle (yönle) kayıtlı ve sınırlı olsaydr, bu cihet, kimi insanlara göre üst olsa bile, diğerlerine göre alt olurdu. Alimlerin ve akıllı kimselerin ittifakı ile sabittir ki, ma’bûd’un eşyanın “alt” yönünde olduğunu söylemek caiz değildir.
Binâenaleyh eğer Cenâb-ı Hak (Celle celalühü), bir mekanda olsaydı, o zaman O’nun sağ tarafındaki izleyen şeylere bitişik tarafı, sol tarafındaki şeylere bitişik tarafından başka olurdu.
O zaman da o, mürekkeb (parçalardan meydana gelmiş) ve kısımlara bölünebilecek bir varlık olmuş olurdu ve gerçekte “Tek” olmamış olurdu. O zaman da, “De ki: O, ALLAH tektir” (İhlas/1) ayeti, yanlış olmuş olurdu.
10) Hz. İbrahim (aleyhi’s-selam), “Ben, batıp kaybolan şeyleri sevmem “(En-am/ 76) demiştir. Buna göre eğer ma’bûd bir cisim olmuş olsaydı, o da ebedi olarak batmış ve ebedi olarak kaybolmuş olurdu. Böylece de o, Hz. İbrahim’in (aleyhi’s-selam) ”Ben, batıp kaybolan şeyleri sevmem” sözünün kapsamına girmiş olur. İşte bu deliller ile istikrar (bir mekanda karar kılma) kavramının ALLAH (Celle celalühü) hakkında imkansız olduğu gerçeği kesinleşir.Bu gibi konularda insanların iki farklı tutumları bulunmaktadır:
1) Bir kısmı, “Biz müteşabih ayetleri te’vil etmeyiz. Aksine kesin olarak, ALLAH’ın (Celle celalühü) mekandan ve cihetten münezzeh olduğunu söyleriz ve ayetin te’vilini yapmayız” diyenlerdir.
Allâme Gazali, İmam-ı Ahmet b. Hanbel’in (rahmetullahi aleyhima) bazı öğrencilerinden, onun
Peygamber’in (Sallallahu aleyhi ve sellem) “Hacer-i Esved, ALLAH’ın (Celle celalühü) yeryüzündeki sağ elidir” “Mü’minin kalbi, Rahman’ın parmaklarından iki parmak arasındadır’hadisi ve “Muhakkak ki ben. Rahmanin nefesini yemen cihetinden hissediyorum”hadisi…
bil ki bu görüş iki yönden zayıftır:
a) Bu kimse eğer ALLAH’ın (Celle celalühü) mekan ve cihetten münezzeh olduğuna kati olarak hükmediyorsa, aynı kat’iyyette ALLAH’ın (Celle celalühü) bu ayetteki “istivâ”dan muradının “oturmak” olmadığına da hükmetmiş olur.
Ancak şöyle söylemesi müstesna: “Ben, ALLAH’ın (Celle celalühü) muradının, ayetin lafzının zahirinin hissettirdiği mana olmadığını,bundan muradın başka birşey olduğunu; ama hata ederim korkusu ile, bu muradı belirlemeye girişemediğimi kati olarak söylüyorum.” İşte o zaman bu sözü, doğruya yakın olabilir.
b) Bu görüş, şu yönden de zayıftır. Çünkü ALLAH (Celle celalühü) bizlere Arapların dili ile hitab edince, O’nun bu lafızlarla ancak, bu lafızların Arapça olarak delâlet ettiği manayı kastetmiş olması gerekir. İmdi “İstiva” kelimesinin Arapça’da, “istikrar ve istilâ” dan başka manası olmayıp, ama ayette bunu istikrar manasına hamletmek imkansız olunca “istila” manasına hamletmek gerekir. Aksi halde, bu lafza hiçbir mana vermemiş olmak gerekir. Bu ise caiz değildir.
2) Bu, mutlaka te’vile yönelmek gerektiği hususunda kesin bir delildir. Bu da şudur: Aklın delaleti, buna, İstikrar manasını vermenin imkansızlığını gösterip; “istiva” lafzının zahiri de “istikrar” manasına delâlet edince; bizim ya iki delilden herbiri ile amel etmemiz yahut ikisini birden terketmemiz, ya da nakli olanı, akli olana tercih etmemiz; yahut da aklı tercih edip, nakli te’vil etmemiz gerekir.
Birincisi bâtıldır. Aksi halde o zaman, birşeyin hem mekandan münezzeh olması, hem de mekanda bulunması gerekir. Bu ise imkansızdır.
İkincisi de imkansızdır. Çünkü bu, iki zıddı birlikte yok saymayı gerektirir ki bu da yanlıştır. Üçüncüsü de batıldır.
Çünkü akıl, naklin esası (mihenki)dir. Zira yaratıcının varlığı, ilmi, kudreti ve peygamber gönderişiakli delillerle sabit olmadıkça, nakille de sabit olmaz. Dolayısıyla aklı tenkid etmek, hem aklın, onunla birlikte hem naklin tenkidini gerektirir. Binâenaleyh geriye ancak, aklın doğru olduğuna kesin olarak hükmetmemiz, naklin de teVili ile meşgul olmamız kalır. Bu, maksadı elde etme hususunda kafi bir delildir. Bu sabit olunca diyoruz ki: Alimlerden bazıları burdaki “istivâ”dan muradın “İstilâ” manası olduğunu söylemişlerdir. Nitekim şâirde şöyle demiştir:
Eğer denilirse ki: “Bu te’vil şu bakımlardan caiz değildir:
1) İstilâ’nın manası, acziyyet halinden sonra, gâlibiyyet elde etmektir. Bu ise ALLAH (Celle celalühü) hakkında imkansızdır.
2) Bir kimsenin ancak onunla çekişen bir hasmı olduğu ve kendisine hâkim olunan -istilâ edilen şey ondan önce bulunduğu zaman ancak, “Falanca şunu istilâ etti” denilir. Bu, ALLAH (Celle celalühü) hakkında imkansızdır. Çünkü Arş ancak ALLAH’ın (Celle celalühü) yaratması ve var etmesi ile varolmuştur.
3) ALLAH’ın (Celle celalühü) ”istilâsı” bütün yaratıklara nisbetle söz konusudur. Binâenaleyh burada sırf “Arş”ı, zikretmenin bir manası yoktur. Böyle denilirse bunlara şu şekilde cevap verilir:
Çünkü bu, “Falanca melik oldu, sahib oldu” gibi ifadelerden, delâlet itibarıyla daha beliğ ve daha kuvvetlidir. Bunun bir benzeri de, “Falancanın eli açık (mebsût)tur” ve “Falancanın eli sıkıdır” diyerek, bunlarla “O, cömerttir” ve “O, cimridir” manasını kastetmendir. Söylediğin lafızlar farklı ama, bu iki ifadenin manası aynıdır.
Öyle ki bir kimse verme hususunda elini sıkı tutmasa, yahut hatta eli bile bulunmasa o kimse hakkında yine “Eli açık (geniş)” denilir, Çünk Araplara göre bu ifade ile, “cömert” ifadesi arasında bir fark yoktur. ALLAH’ın (Celle celalühü), “Yahudiler “ALLAH’ın eli bağlıdır (sıkıdır)” dediler. Hay kendi elleri bağlanasıcalar!”(Mâide /64) ve “Hayır, O’nun iki eli de açıktır” ayeti bu manadadır, yani “ALLAH (Celle celalühü), hakkında eli bağlanma, açık olma düşünülmeksizin, cömerttir” demektir. Bunun nimet verme tekeffül etme manasına oluşu mecazidir.
Ben derim ki: Biz şayet bu kapıyı açarsak bâtınîlerin tevillerine de kapı açılmış olur. Çünkü onlar,”Pabuçlarını çıkar” (Ta-ha/11) ayetinden muradın, “bir fiil tasavvur etmeksizin ALLAH’ın (Celle celalühü) hizmetine dalmak” manasında ve “Ey ateş, İbrahim’e karşı serinlik ve selâmet ol” (Enbiya /69) ayetinden muradın da, ortada hiçbir ateş ve ona
Daha doğrusu bu hususta uyulacak kanun şudur “Kendisinden sarf-ı nazar etmeyi gerektiren, kafi ve akli bir delilin bulunması hariç, Kur’ân’da vârid olan her lafzı hakiki manasına hamletmek gerekir.” Keşke bu gibi konularda birşey bilmeyen, bu konulara dalmasa.
İşte ayet hakkındaki sözün tamamı budur. Böyle müteşâbih ayet ve hadisler hakkında, daha tafsilatlı bilgi edinmek isteyenlerin, “Te’sisü’t-Takdis” adlı esere başvurması gerekir.
Muvaffakıyyet ALLAH’dandır. (Celle celalühü)
Bu hadis-i şeriften anlaşıldığına göre, üzümü meyva olarak yiyene yahut meşrubat olarak içene veya sirke yapmak isteyene ucuz fiatla satmayıp, illâ da şarap yapılması kastıyla bekletip yüksek fiata satmak, bütün âlimlerin ittifakı (sözbirliği) ile haramdır.
Fakat böyle bir kastı olmayıp da, önüne gelene üzüm satmak, İmam-ı Azam Ebu Hanife’ye (Rahimehullah) göre, müşteriler arasında şarap yapmak için satın alan bulunsa bile caizdir, çünkü kişinin burada üzümün şarap olmasına dair bir kastı bulunmamaktadır, o sadece üzüm satmayı kastetmiştir ki, üzüm satmak masiyet olmayıp, ancak üzümün şaraba dönüştükten sonra satışı haramdır.
Aksi takdirde üzüm aşinalarının, hurma ağaçlarının da fasıklara satılması haram olması gerekir, ayrıca fasıklara et ve meyva satmak da onları günaha karşı kuvvetlendireceğinden yasak olması gerekir, halbuki hiçbir kimse indinde böyle bir yasaklık söz konusu değildir.
İmamı Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’e (Rahimehumallah) göre şarap yapacak kimseye üzüm satmak caiz değildir, imameynin sözü daha ihtiyatlı olmakla birlikte İmam-ı Azam’ın (Rahimehullah) görüşü kıyasa daha uygundur. Nitekim kendisinden evvel geçmiş olan İmam-ı Hasen, İmam-ı Ata (Rahimehumallah) gibi zatlar da bu görüştedirler.
Devrinde muhaddislerin seyyidi olan Süfyan-ı Sevrî (Rahimehullah) hazretleri de: “Helâl olan şeyi dilediğine sat” sözü ile bu görüşünü açıklamıştır, (et-tehânevî, İ’lâü’s-Sünen, 14/479)
Yine de şunu ifade edelim ki: haramdan kaçmak gerektiği gibi, şüpheliden de sakınmak insana dünyada rızık, ahirette de saadet kapılarını açar. Nitekim Mevlâ Teala: