BİSMİHİ TEALA

Vahhabilerin ve mezheb düşmanlarının hep söyledikleri ve kendilerine mesned yaptıkları klasik sözlerden birisi

 ‘’sahih hadis varsa benim mezhebim odur’’ mezheb imamlarının sözü ise neden hadis ile değil de mezheb imamının görüşüne göre davranayım? Sözüdür.

Öncelikle bu sözü bütün mezheb imamları söylemiş ve hatta kelime-i tevhid’in mahiyetini bilen her müslümanın (hiç değilse) lisanı haliyle söylemek istediği bir sözdür. Ancak bu söz sahipleri o imamların (radıyallahu anhum ecmain) bu ifadeleri ile ‘’ Hadis, amel edilmeye elverişli olursa, benim mezhebim odur.’’ demek istediklerini nedense anlamak istemiyorlar veya anlamak işlerine gelmiyor.

İmam-ı Nevevi (rahmetullahi aleyh) bu söz hakkında şu yorumu yapmaktadır: 

‘’ Şafii’nin (rahmetullahi aleyh) bu sözü; sahih hadis gören herkesin ‘’Şafii’nin (rahmetullahi aleyh) mezhebi budur’’ deyip, hadisin zahir manasına göre amel edeceği manasına gelmez. Bu ancak mezheb de içtihad seviyesinde olanlar içindir ve şartı da, Şafii’nin (rahmetullahi aleyh) bu hadisi görmediğine veya sahih olduğunu fark etmediğine dair zannı galibin olmasıdır. Bu ise ancak Şafii’nin (rahmetullahi aleyh) bütün eserlerinin ve Şafii’den (rahmetullahi aleyh) ilim almış olanların eserlerinin ve benzerlerinin mütâlasından sonra hâsıl olur. Bu öyle zor bir şarttır ki, bunu pek az kimse yerine getirebilir.’’ (Mecmu, c: 1 sh: 104)  

Hanefi mezhebi’nin bu söz hakkındaki yorumu ise şu şekildedir:

İbn-i Humam’ın şeyhi İbnu’ş-şıhne (rahmetullahi aleyhima) ‘’El-Hidaye’’ kitabına yaptığı şerhte şöyle demektedir:

‘’ Sahih bir hadis mevcûd olur da, mezhebin görüşüne aykırı olursa, hadisle amel edilir ve mezheb bu olur; hadis ile amel edilmesi, Hanefi mezhebi’ne tabi olan bir kimseyi Hanefi olmaktan çıkarmaz. İmam Ebu Hanife’nin (rahmetullahi aleyh) ‘’Sahih bir hadis varsa benim mezhebim odur’’ dediği doğrudur ve bunu İbn-i Abdilberr Ebu Hanife’den (radıyallahu anhuma)  ve başka imamlardan nakletmiştir. (El-Hidaye, mukaddime)

 İbn-i Abidin (rahmetullahi aleyh) ‘’reddul muhtar’’ isimli eserinde İbnu’ş-şıhne’nin (rahmetullahi aleyh)izah ederken şu tespiti yapmaktadır:

‘’İmam-ı Şerani’de (rahmetullahi aleyh) bu sözü dört mezheb imamından nakletmiştir. Bunun; nassları, muhkemini mensuhunu incelemeye ehil olan kimselere mahsus olduğu aşikârdır. Mezheb ulemâsı delili inceler de onunla amel ederlerse, bunun mezhebe izafet edilmesi doğru olur, zira mezheb sahibi buna izin vermiştir. Şüphe yok ki, şayet mezheb imamı, delilin zayıf olduğunu bilseydi onu terkeder ve daha kuvvetli olan (bu) delile tabi olurdu.’’ (reddul muhtar, c: 1 sh: 68) demek suretiyle meseleyi izah etmiştir.

Aynı konuya ‘’Şerhu resmi’l müfti’’ isimli risalesinde de değinen İbn-i Abidin (rahmetullahi aleyh) yukarıdaki şartına ek olarak şu ifadeleri kullanmaktadır:

‘’ Yine derim ki, bunun mezhebteki bir görüşe uygun olması şartının konması da gerekir. Çünkü imamlarımızın üzerinde ittifak ettikleri delili bırakıp da, onların terk ettiği bir delili alarak ictihad etmeye izin verilmemiştir. Zira imamların ictihadı, o kimsenin ictihadından daha kuvvetlidir. Belli ki imamlar, o kimsenin gördüğü delilden daha kuvvetli bir delil görmüşler ve bu delille amel etmemişlerdir.’’ (Şerhu resmi’l müfti, sh: 24)

İmamların bu sözü hakkında Abdulgaffar uyunu’s-sud (rahmetullahi aleyh)şu tespiti yaparak meselenin özüne işaret etmiştir:

‘’ Bu (İbn-i Abidin’in rahmetullahi aleyh işaret ettiği şartları kastediyor), yerinde bir şarttır. Çünkü biz zamanımızda, ilim ehli olduğunu zanneden ve aşağıların aşağısında olduğu halde kendini Süreyya’dan (yıldız)daha yükseklerde gören pek çok kimseye rastlamaktayız. Bazen bu kimseler Kütübü sitte’den birini okur ve orada Hanefi mezhebine muhalif bir hadis görür, sonra da (Ebu Hanife’nin (rahmetullahi aleyh) mezhebini yere çalın ve resulullah’ın (Sallallahu aleyhi ve sellem) hadisi ile amel edin) der. Halbuki bu hadis mensuh olabilir veya senedi daha sağlam bir hadise muhalif olma v.b amel edinmemeyi gerektiren bir durum da olabilir, o da bunu bilmez. Eğer hadislerle amel edilmesi bu gibilere kayıtsız şartsız havale edilse, pek çok mesele de hem kendileri delâlete  (hataya) dûçar olur, hem de kendilerine soru soranları delâlete dûçar ederler.’’ (Def’ul evhâm an mes’eleti’l kırâati halfe’l- imâm, sh:15)