BİSMİHİ TEALA

Soru: Peygamberimiz (Sallallahu aleyhi ve sellem) kendi saçını siyaha boyamış mıdır? Sahabilerden saçını, sakalını boyayanlar olmuş mudur? Mesela, Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ali (radıyallahu anhuma) gibi…”

Cevab: Peygamberimiz (Sallallahu aleyhi ve sellem) karakter ve ahlak eğitimine çok önem verdiği gibi, kılık kıyafet ve dış görünüşe de önem verirdi. Bu konuda diğer din ve inanç mensuplarından farklı olmaya dikkat ederdi. Özellikle Mekke’de müşriklere, Medine’de de Yahudilere ve Hıristiyanlara benzememeye özen gösterirdi.

Özen gösterdiği konulardan birisi de saç ve sakalın boyanmasıyla ilgiliydi.

“Şüphesiz, Yahudi ve Hıristiyanlar saç boyamazlar. Siz onlara muhalefet edin.”(1) Sünnete göre boyamada, özellikle kına ve kırmızı-siyah karışımı (çivit otu gibi) bitkisel boyaların kullanılması esas olarak kabul ediliyordu. Peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) saç boyama konusundaki emirleri, teşvik ve tavsiye şeklinde anlaşılmış ve o şekilde uygulanmıştı. Yoksa bir farz ve vacip olarak anlaşılmamıştı.

Sahabilerden Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ömer (radıyallahu anhuma) saçlarını boyadıkları halde, Hz. Ali ve Hz. Enes (radıyallahu anhuma) gibi Sahabîler boyamazdı. Saç ve sakalı siyaha boyamada farklı uygulamalar vardı.

Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Hasan ve Hüseyin (radıyallahu anhum) ve bazı Tabiîn saçlarını siyaha boyardı. Hanefî mezhebinin imamlarından İmam-ı Ebû Yusuf (rahmetullahi aleyh) ise, erkeğin saçını siyaha boyayabileceği görüşünü dile getiriyordu. Başta Şâfiî âlimleri ve pekçok İslâm ulemasına göre ise, saç ve sakalı siyaha boyamak mekruh olarak görülüyordu.(2)

Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz mübarek saç ve sakalını boyayıp boyamadığına gelince; Enes bin Mâlik (radıyallahu anh) kendisine sorulan

“Resulullah saç ve sakalını boyadı mı?” şeklindeki bir soruya,

“Sakalının ön kısmında on yedi veya yirmi kadar saç telinden başka o saç ve sakalının aklaştığını görmedi” cevabını verdi.(3) Hz. Enes (radıyallahu anh), bu sözleriyle Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimizin mübarek saç ve sakalının boyamaya ihtiyaç duymayacak kadar çok azının aklaştığına işaret ediyordu. Peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) saçlarını boyamadığının bir diğer delili de Hz. Aişe’nin (radıyallahu anha) şu ifadesidir:

“Hz. Ebû Bekir (radıyallahu anh) saçlarını boyardı. Şayet Resulullah (Sallallahu aleyhi ve sellem) da boyasaydı ben ondan sonra başlardım.”

Bununla beraber Resulullahın (Sallallahu aleyhi ve sellem) mübarek saç ve sakalını boyadığı hususunda hadis kitaplarında farklı rivayet de vardır. Osman bin Abdullah bin Mevhib (radıyallahu anh) diyor ki:

“Ben, (mü’minlerin annesi) Ümmü Seleme’nin (radıyallahu anha) huzuruna varmıştım da, Ümmü Seleme (radıyallahua anha), Resulullahın (Sallallahu aleyhi ve sellem) (saç ve sakal) kıllarından kına ve ketem ile boyanmış bir saç telini çıkarıp bana göstermişti.” (4)

Ancak, bu rivayette Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimizin mübarek saç ve sakalını boyadığı hakkında bir açıklama bulunmuyor. Dolayısıyla bu işlem Resulullah (Sallallahu aleyhi ve sellem) tarafından yapıldığını anlatmıyor.

Hadis âlimlerinden imam el-İsmailî ve Kadı İyaz (rahmetullahi aleyhima), Peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) saç telinin Hz. Ümmü Seleme (radıyallahu anha) tarafından sürülen güzel kokuların etkisiyle kızıllaştığını söylerken, İmam el-Hâfizî (rahmetullahi aleyh) ise, “Bedenden ayrılan saç telleri bir süre sonra kızıllığı siyahlığa dönüşür” diyor.

Peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) sakalını boyadığı hakkında bir hadisi de İbn Ömer (radıyallahu anhuma) rivayet ediyor ve Resulullahın (Sallallahu aleyhi ve sellem) sakalını boyadığını gördüğünü haber veriyor.(5)

Sonuç itibariyle söylemek gerekirse, Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimizin saç ve sakalından beyazlaşan tel sayısı az olduğundan boyamaya ihtiyacı kalmamıştı. Bununla beraber, saç ve sakal boyamanın caiz olduğunu göstermek için birkaç defa boyamış olabileceği de muhtemeldir.

Resulullahın (Sallallahu aleyhi ve sellem) mübarek saçını ve sakalını boyamadığını rivayet eden sahabiler ise, bir veya iki defa olan bu boyama işini görmemiş olabilirler.

1. Müslim, Libas:80; İbn Mâce, Libas:32.
2. Umdetul’l-Kari, 22:50-51.
3. İbn Mâce, Libas:34.
4. İbn Mâce, Libas:32.
5. İbn Mâce, Libas: 34.

Mehmet paksu