Ali

 Soru: İnsanların devamlı kullandıkları  ‘‘kibirli kişiye karşı kibirli olmak ibadettir.‘‘  sözü hadis olarak söylenmekte.  Bu hadis sahih midir?

 

BİSMİHİ TEÂLÂ

 Öncelikle hadisin mahiyyetinin bilinmesi gerekir. Hadis sened ve metni ile bir bütündür. Muhaddisler hadisi izah ederken, sened ve metni ile beraber olacağını, ikisinden biri olmadığı zaman o sözün hadis olarak değer kazanmayacağını belirtmişlerdir. (1) O zaman burada كفى بالمرء إثما أن يحدث بكل ما سمع ( Kişiye günah olarak her duyduğunu söylemesi yeter) (2) ve مَنْ حَدَّثَ عَنِّى حَدِيثًا وَهُوَ يُرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ( Kim yalan olduğunu zan ettiği bir hadisi benden naklederse o iki yalancıdan biridir) (3) tehlikesi ortaya çıkar. Zira bilerek ve kasten resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) söylemediği bir sözü onun söylediğini iddia etmek مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ( Kim bilerek benim üzerimde yalan uydurursa cehennemdeki yerine hazırlansın) (4) hadis-i şerifinin tehdit ve kapsamı altına girmek demektir. Dolayısıyla kişi hadis olup olmadığını kesin olarak bilmediği bir sözü rivayet ederken son derece dikkatli olmak zorundadır. Bu kısa bilgiden sonra: Soruda hadis olarak rivayet edilen

 

التكبر على المتكبر عبادة

 

( kibirliye karşı kibirli davranmak ibadettir) sözü değişik lafızlarla insanların dilinde meşhur olan bir sözdür. Bazı rivayetlerde ibadet yerine ‘‘ sadakadır‘‘ denilmektedir.

 İmam-ı Gazali (rahmetullahi aleyh) ‘‘ihyau ulumu’d-din‘‘ isimli eserinde

 

إذا رأيتم المتواضعين من أمتي فتواضعوا لهم وإذا رأيتم المتكبرين فتكبروا عليهم

 (Ümmetimden tevazu sahiplerini gördüğünüzde, sizde onlara tevazu gösterin.  Kibirli olanları gördüğünüzde de, sizde onlara karşı kibirlenin) şeklinde bir rivayet nakletmektedir. Ancak  ihya’da ki hadislerin tahricini yapan Hafız Irakı (rahmetullahi aleyh)  bu rivayet için garip (5) derken, İmam-ı Subki’de (rahmetullahi aleyh) bu rivayet için aslı yok demektedir. (6)

 

 Soruda ki sözün de hadis olmadığı keşful hafa müellifi Acluvani (rahmetullahi aleyh) tarafından ifade edilmekte ve şöyle denilmektedir: ‘‘ Aliyyul kari (rahmetullahi aleyh) bunun insanlar arasında kullanılan ancak manasının veciz ve sahih olduğunu fahreddin razi’den  (rahmetullahi aleyh) nakletmektedir.‘‘ (7) Zira kibirliye karşı kibirli olmak, kibirlenmek değil onun kibrini kırmak olarak isimlendirilir.  Nitekim ‘‘ Berikatul Mahmudiyye‘‘ nin müellifi şöyle demektedir: ‘‘ Kibirliye karşı kibirlenmek sadakadır. Zira o esnada kibirliye tevazu göstermek, onun o sapık halinin devamına sebeb olmak demektir. Ancak ona karşı kibirlenmek onun uyanmasına sebeb olabilir. İmamı şafii (rahmetullahi aleyh) ‘‘ Kibirliye karşı iki kere kibirlen‘‘ demiştir. Zuhri’de (rahmetullahi aleyh) ‘‘ Dünya’ya düşkün olanları sıkıştırmak zorlamak (onlara baskı yapmak) islam’ın söküğünü dikmek demektir.‘‘ İmam-ı Azam’ın (rahmetullahi aleyh) ‘‘Kendisini önemsemeyen kişiye karşı tevazu gösteren zalimden daha zalimdir‘‘ dediği nakledilmektedir. Yine denilmiştir ki, ‘‘kibirliye karşı kibirlenmek onun uyandırmak için olur, kendisini büyük göstermek için değil. O zaman bu zenginlere ve cahillere karşı kibirlenmek gibi olur ki, bu da övülen bir davranıştır.‘‘ (8)

 El Münavi’de (rahmetullahi aleyh) Camiu’s-sağır’ın şerhi ‘‘Feyzu’l kadir‘‘ isimli eserinde ihsan, ihlas, başkasını kendine tercih etme, sünnete ittiba, istikamet, maişet ve ibadette iktisatlı olmak v.s gibi güzel ahlakların içerisinde kibirliye karşı kibirlenmeyi de saymaktadır. (9) Bu bilgiler ışığında sözü edilen rivayet hadis olmamakla beraber manasının sahih ve doğru olduğu anlaşılmaktadır.  

 Kaynaklar: 

1) Ahmet yücel, Hadis usûlü 112

2) Hakim, müstedrek, hadis no: 382

3) Sünenü İbn-i Mace, mukaddime, 39

4) Sünenü İbn-i Mace, mukaddime, 30

5) Iraki, Tahricu’l ihya, c: 5 sh: 129

6) Subki, El ehadisu’l ihya elleti la asla leha, c: 1 sh: 46

7) Acluni, keşful hafa, c: 1 sh: 313

8) Hadimi, Berikatül mahmudiyye fi şerhi tarikatül muhammediyye,c: 3 sh: 176

9) El Münavi, Feyzu’l kadir, c: 3 sh: 470